Το 77% του ΕΣΠΑ δεν πάει σε επιχειρήσεις. Πού πάει

Κάθε φορά που ακούγεται «ευρωπαϊκά κονδύλια για την επιχειρηματικότητα», αξίζει να ξέρεις τι ποσοστό φτάνει πραγματικά σε επιχείρηση.

Πήρα και τις 43.922 ενταγμένες πράξεις του ΕΣΠΑ 2021-2027, €21,66 δισ, και διασταύρωσα κάθε δικαιούχο σε ΑΦΜ με το ΓΕΜΗ.

Ένα στα επτά ευρώ

Αν μετρήσεις και τα χρηματοδοτικά εργαλεία, ΤΕΠΙΧ και EquiFund, που καταλήγουν σε επιχειρήσεις ως δάνεια ή equity, το ποσοστό ανεβαίνει στο 19,2%.

Η διαφορά κλίμακας είναι το πιο εύγλωττο νούμερο: η μέση πράξη του δημοσίου είναι €3,82 εκατ., η μέση πράξη επιχείρησης €85 χιλ., και η διάμεση €17 χιλ.

23 πράξεις κρατάνε το 28,6% όλων των χρημάτων.

Αυτό είναι εν μέρει λογικό. Το μετρό και τα νοσοκομεία δεν γίνεται να έχουν ιδιώτη δικαιούχο, και μέρος των χρημάτων καταλήγει έτσι κι αλλιώς σε εργολάβους και προμηθευτές. Το νούμερο όμως αξίζει να το ξέρεις όταν ακούς για «κονδύλια επιχειρηματικότητας».

Τι κάνει το 77%

Κοίταξα τα €18,47 δισ του δημόσιου σκέλους, 4.961 πράξεις, με τον επίσημο κωδικό τομέα παρέμβασης της ΕΕ.

Στις μεταφορές πάνε 6,5 φορές περισσότερα από ό,τι στην υγεία. Και σε 136 πράξεις έναντι 296, δηλαδή σε πολύ λιγότερα και πολύ μεγαλύτερα έργα.

Το Ελληνικό Μετρό από μόνο του είναι €1,37 δισ. Χωρίς αυτό η διαφορά πέφτει στις 3,9 φορές. Πέφτει, δεν εξαφανίζεται.

Ποιες επιχειρήσεις παίρνουν

Για το επιχειρηματικό σκέλος βρήκα στο ΓΕΜΗ την ημερομηνία σύστασης, τον ΚΑΔ και την έδρα κάθε δικαιούχου. Ταίριαξαν 19.489 επιδοτήσεις, €1,84 δισ, δηλαδή κάλυψη 86,8%.

Διάμεση ηλικία δικαιούχου: 8 χρόνια. Αν βγάλεις τις νεοσύστατες, ανεβαίνει στα 12,9.

Οι νέες επιχειρήσεις παίρνουν πολλά μικρά έργα. Οι παλιές παίρνουν λιγότερα και πολύ μεγαλύτερα. Η κατανομή κορυφώνεται στα 4 ως 8 έτη, μένει επίπεδη ως τα 17, και από τα 19 πέφτει σταθερά.

Η περιφέρεια που δεν περιμένεις

Ποια περιφέρεια πήρε τα περισσότερα επιχειρηματικά κονδύλια; Ούτε η Αττική, ούτε η Κεντρική Μακεδονία.

Η Δυτική Μακεδονία πήρε το 4,6% των έργων και το 19,3% των χρημάτων.

Ο λόγος δεν είναι μυστήριο: €329 από τα €354 εκ είναι Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, δηλαδή τα λιγνιτικά. Το ίδιο μοτίβο και στην Πελοπόννησο με τη Μεγαλόπολη, €113 εκ.

Στη διάμεσο η διαφορά μαζεύει στο τριπλάσιο, γιατί ένα μόνο έργο, τα θερμοκήπια της WONDERPLANT, είναι €64 εκ από τα €354.

Ποιος κλάδος παίρνει τι

Ο κλάδος με τα περισσότερα έργα και ο κλάδος με τα περισσότερα χρήματα είναι διαφορετικοί.

Στη διάμεσο η διαφορά ανοίγει σε σχεδόν πέντε φορές. Το εμπόριο παίρνει πολλές μικρές επιδοτήσεις, η μεταποίηση λίγες μεγάλες.

Μεθοδολογία

Πηγή είναι η Λίστα Πράξεων ΕΣΠΑ 2021-2027 από το espa.gr, έκδοση 11/05/2026: 44.315 πράξεις και €24,93 δισ ενταγμένη δημόσια δαπάνη. Από αυτές, οι 43.922 πράξεις και τα €21,66 δισ είναι καθαρά ΕΣΠΑ. Η διαφορά είναι κυρίως πράξεις ταμείων συνόρων και μετανάστευσης, που δημοσιεύονται στο ίδιο αρχείο αλλά δεν είναι ΕΣΠΑ.

Ο δικαιούχος ταυτοποιείται με ΑΦΜ, που υπάρχει σε 31.961 από τις 44.315 πράξεις. Από αυτές ταίριαξαν 21.353 με εγγραφή ΓΕΜΗ.

Πριν από κάθε δημοσίευση τρέχει το verify.py, που ξαναϋπολογίζει και τα 244 δημοσιεύσιμα νούμερα απευθείας από το CSV και σκάει σε οποιαδήποτε απόκλιση. Περιλαμβάνει και δομικούς ελέγχους που δεν αφορούν νούμερα αλλά ετικέτες: μηδέν αντιφατικές ταξινομήσεις, αταξινόμητο κάτω από τα όρια, και αθροίσματα που κλείνουν στο 1,000000.

Τι δεν λένε αυτά τα νούμερα

Ο ΚΑΔ είναι της επιχείρησης, όχι της επένδυσης. Μια εμπορική εταιρεία μπορεί κάλλιστα να βάζει μηχανήματα ή φωτοβολταϊκά στην αποθήκη της. Το ότι ο δικαιούχος είναι έμπορος δεν σημαίνει ότι η δαπάνη δεν είναι παραγωγική.

Δικαιούχος δεν είναι ανάδοχος. Στο δημόσιο σκέλος δικαιούχος είναι ο φορέας που υπογράφει, ανάδοχος ο ιδιώτης που εκτελεί. Το αρχείο δείχνει ποιος υπογράφει, όχι ποιος τιμολογεί. Ένα μεγάλο μέρος των €18,47 δισ καταλήγει σε ιδιωτικές εταιρείες ως εργολαβίες.

Ενταγμένη δαπάνη, όχι πληρωμένη. Η ένταξη είναι απόφαση, όχι εκταμίευση.

Το espa.gr δεν είναι μόνο ΕΣΠΑ, και ο διαχωρισμός γίνεται από εμένα. Είναι ο πιο πιθανός τόπος διαφωνίας με άλλη μέτρηση.

Η ένταση ενίσχυσης δεν είναι το ποσοστό συγχρηματοδότησης. Δύο διαφορετικά μεγέθη που συχνά μπερδεύονται.

Τη λίστα των εταιρειών ανά ηλικία, κλάδο και περιοχή τη βγάζεις από την αναζήτηση.